Czym jest przepuklina brzuszna?

Przepuklina brzuszna to stan, w którym narządy wewnętrzne (najczęściej jelito lub sieć większa) wydostają się poza jamę brzuszną przez osłabione miejsce w ścianie brzucha. W przeciwieństwie do przepuklin pachwinowych, przepukliny brzuszne mogą występować w różnych miejscach powłok brzusznych – najczęściej w okolicy pępka, w linii środkowej brzucha (kresa biała) lub w miejscu wcześniejszych nacięć chirurgicznych.

Rodzaje przepuklin brzusznych

Przepuklina pępkowa: występuje w okolicy pępka, gdzie pępowina łączyła się z płodem w okresie życia płodowego. Jest to naturalnie słabsze miejsce w ścianie brzucha. Często występuje u niemowląt (większość z nich zamyka się samoistnie do 4. roku życia), ale może również rozwinąć się u dorosłych, szczególnie u kobiet po ciążach lub u osób z nadwagą.

Przepuklina kresy białej: pojawia się wzdłuż linii środkowej brzucha, powyżej pępka, w miejscu gdzie łączą się mięśnie proste brzucha. Często towarzyszy rozejściu mięśni prostych brzucha.

Przepuklina o nietypowej lokalizacji (np. Spiegla): rzadszy typ przepukliny, występujący w tzw. linii półksiężycowatej (linii Spiegla) – miejscu przejścia mięśni prostych brzucha w mięśnie skośne. Jest trudniejsza do zdiagnozowania i często wymaga specjalistycznego podejścia.

Przepuklina pooperacyjna: rozwija się w miejscu blizny po wcześniejszej operacji brzusznej. Jest jednym z najczęstszych powikłań po zabiegach chirurgicznych w obrębie jamy brzusznej, dotykającym 10-20% pacjentów po laparotomii.

Przyczyny powstawania przepuklin brzusznych

Przepukliny brzuszne mogą rozwijać się z różnych powodów:

Czynniki zwiększające ryzyko:

• Zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej spowodowane:
  • Przewlekłym kaszlem
  • Ciężkim podnoszeniem i nadmiernym wysiłkiem fizycznym
  • Otyłością
  • Zaparciami i trudnościami z oddawaniem moczu
  • Ciążą i porodem (szczególnie wielokrotnymi)
• Osłabienie tkanek związane z:
  • Procesem starzenia
  • Słabością wrodzoną tkanki łącznej
  • Paleniem tytoniu
  • Niedożywieniem i niedoborami witaminowymi
  • Chorobami tkanki łącznej
• Wcześniejsze operacje brzuszne:
  • Nieprawidłowe gojenie ran
  • Zakażenie rany pooperacyjnej
  • Techniki chirurgiczne zwiększające napięcie tkanek

Objawy przepukliny brzusznej

Objawy mogą różnić się w zależności od lokalizacji i wielkości przepukliny:

• Widoczne lub wyczuwalne uwypuklenie w obrębie brzucha, które może powiększać się podczas kaszlu, śmiechu lub podnoszenia ciężarów
• Dyskomfort lub ból w miejscu przepukliny, nasilający się podczas wysiłku
• Uczucie rozpierania, ciągnięcia lub ciężaru w brzuchu
• Zaburzenia pasażu przewodu pokarmowego – wzdęcia, zaparcia
• Nudności i wymioty – w przypadku uwięźnięcia lub zadzierzgnięcia przepukliny
• Zaczerwienienie skóry nad przepukliną – w przypadku powikłań

Uwaga: U niektórych pacjentów, szczególnie z nadwagą, przepuklina może przebiegać bezobjawowo lub objawy mogą być trudne do powiązania z przepukliną. Regularnie badania profilaktyczne mogą pomóc w wykryciu przepukliny, zanim pojawią się powikłania.

Diagnostyka przepukliny brzusznej

Prawidłowa diagnoza przepukliny brzusznej obejmuje:

1. Dokładny wywiad medyczny – pytania o wcześniejsze operacje, ciąże, objawy
2. Badanie fizykalne – ocena brzucha w pozycji leżącej i stojącej, próba Valsalvy (napinanie mięśni brzucha)
3. Badania obrazowe:
   • USG jamy brzusznej – podstawowe badanie pozwalające na ocenę wielkości wrót przepuklinowych i zawartości worka przepuklinowego
   • Tomografia komputerowa – szczególnie pomocna przy planowaniu skomplikowanych operacji rekonstrukcyjnych, przepuklinach pooperacyjnych lub w przypadkach wątpliwych
   • Rezonans magnetyczny – rzadziej stosowany, przydatny w specyficznych przypadkach (np. ocena mięśni brzucha przy diastasis recti)

Powikłania nieleczonej przepukliny brzusznej

Przepuklina brzuszna nie ustępuje samoistnie (z wyjątkiem niektórych przepuklin pępkowych u dzieci) i nieleczona może prowadzić do poważnych powikłań:

• Uwięźnięcie – zawartość przepukliny nie może zostać odprowadzona do jamy brzusznej
• Niedrożność jelita – zaburzenie przepływu treści pokarmowej przez jelito
• Zadzierzgnięcie – zaciśnięcie naczyń krwionośnych zaopatrujących narząd znajdujący się w worku przepuklinowym, prowadzące do niedokrwienia
• Martwica – nieodwracalne uszkodzenie tkanek wymagające natychmiastowej interwencji chirurgicznej
• Zapalenie otrzewnej – stan zagrożenia życia
• Przetoka skórna – w przypadku długotrwałych przepuklin z uszkodzeniem ściany jelita

Ważne: Nagły, silny ból w miejscu przepukliny, któremu towarzyszą nudności, wymioty, gorączka oraz twardy, bolesny guz przepuklinowy to objawy alarmowe, które wymagają natychmiastowej konsultacji medycznej!

Nowoczesne metody leczenia przepuklin brzusznych

1. Operacje laparoskopowe (małoinwazyjne)

Zalety metody laparoskopowej:

• Mniejszy ból pooperacyjny
• Krótszy pobyt w szpitalu
• Szybszy powrót do codziennych aktywności
• Mniejsze ryzyko infekcji rany
• Lepszy efekt kosmetyczny
• Możliwość dokładnej oceny całej ściany brzucha
• Możliwość jednoczasowego zaopatrzenia kilku przepuklin

2. Operacje metodą otwartą z wszczepieniem siatki

W przypadku niektórych dużych przepuklin, przepuklin powikłanych lub przy przeciwwskazaniach do technik laparoskopowych, stosuje się techniki otwarte z wykorzystaniem nowoczesnych materiałów – siatek.

3. Techniki złożonych rekonstrukcji przedniej ściany brzucha

W przypadkach szczególnie dużych przepuklin, znacznego rozejścia mięśni prostych brzucha lub po wielokrotnych operacjach brzusznych, stosuje się zaawansowane techniki rekonstrukcyjne:

• Component seperation (rozdział komponentów):
  • TAR – transversus abdominis release
  • RAMIREZ – anterior component separation
• Techniki z wykorzystaniem różnych warstw siatek
  • Rives-Stoppa (sub-lay) – wszczepienie siatki pod mięśnie proste;
  • onlay – wszczepienie siatki na przednie pochewki mięśnia prostego,
  • underlay – wszczepienie siatki przedotrzewnowo,
  • IPOM – wszczepienie siatki wewnątrzotrzenowo

4. Indywidualne podejście

Każdy przypadek przepukliny brzusznej jest inny i wymaga indywidualnego podejścia. Dobór metody operacyjnej zawsze musi być dostosowany do pacjenta po uwzględnieniu kilku czynników: typu, lokalizacji i wielkość przepukliny; ogólnego stan zdrowia pacjenta; uwzględnić wcześniejsze operacje brzuszne; ocenić styl życia i aktywność fizyczną.

Rekonwalescencja po operacji przepukliny brzusznej

Pobyt w szpitalu: zwykle 1-3 doby
Powrót do lekkich codziennych czynności: 7-14 dni
Powrót do pracy (praca biurowa): 2-3 tygodnie
Powrót do pełnej aktywności fizycznej: 3-6 miesięcy

Zalecenia pooperacyjne:

1. Ograniczenie wysiłku fizycznego.
2. Wskazana kontrola u operatora lub w Poradni Chirurgicznej po 10-14 dniach od operacji. Z reguły na tej wizycie są zdejmowane szwy. 
3. Regularne przyjmowanie leków przeciwbólowych. 
4. Dieta lekkostrawna przez 7-14dni. 
5. Wskazany kontakt  z operatorem/placówką medyczną w przypadku pojawienia się niepokojących objawów (nasilenie bolesności, zaczerwienienie rany, wyciek z rany, gorączka, bóle brzucha, nudności, wymioty).